Duński design a sprawa polska

Od prawie dwu tysięcy lat Dania i Polska sąsiadują poprzez Bałtyk. Na niektórych wyspach Danii w okresie wczesnego średniowiecza były osady słowiańskie. W okresie swojej niebywałej ekspansji Wikingowie (VIII w.- ok. 1050) założyli w X w. niezwykle ruchliwą osadę kupiecką w pobliżu dzisiejszego Wolina - Jomsborg. Pod koniec tego stulecia została ona przez Duńczyków zniszczona. W tym samym czasie, ok. 960 roku Dania i Polska przyjmując chrzest weszły do rodziny społeczeństw chrześcijańskich.

W XII i XIII w. Duńczycy politycznie interesowali się obszarami Europy Bałtyckiej, a jeden z duńskich władców Kanut (Canut) IV zhołdował Pomorze Szczecińskie (Stettin - Pomerania), ale na krótko. W latach 1241 – 1340 Dania znalazła się w okresie walk wewnętrznych i powszechnego chaosu, a to przypominało również stosunki wewnętrzne na ziemiach Polski. Waldemar (Valdemar) IV Atterdag (lata panowania 1340 – 1375) dokonał zjednoczenia Danii i utrzymywał żywe kontakty z Kazimierzem Wielkim (Casimirus the Great), który politycznie skonsolidował Polskę i przyczynił się do jej rozwoju gospodarczego. W 1385 w obawie przed zagrożeniem ze strony Krzyżaków (Theutonic Order) Polacy i Litwini w Krewo zawarli unię polityczną. Ze swej strony Dania, Szwecja i Norwegia w obawie przed wielkim niemieckim związkiem kupieckim zwanym Hanzą (Hanse) zawarły w Kalmarze (Calmar) w 1397 roku podobną unię polityczną. Dało to początek wspólnemu państwu skandynawskiemu, które przetrwało do 1523 roku. Pierwszym samodzielnym władcą tego państwa był prawnuk króla polskiego Kazimierza Wielkiego – Eryk Pomorski (Eric of Pomerania), panujący w latach 1412 – 1439. W 1429 roku wprowadził tzw. cła sundzkie (Sound Tolls), które między innymi przez trzy wieki płacili kupcy z Gdańska handlując polskim zbożem z krajami Europy Zachodniej.

W 1536 roku Christian III wprowadził w Danii reformację i odtąd Duńczycy stali się protestantami, a Polacy pozostali przy katolicyzmie. W okresie rządów Christiana IV (1588 – 1648) Dania stała się potęgą morską na Bałtyku, gdy tymczasem Polska przeżywała polityczno–gospodarczy kryzys. Do 1721 roku prowadzili Duńczycy ze Szwedami ustawiczne wojny o dominację nad Bałtykiem, gdy tymczasem Polska nie liczyła się jako partner polityczny i gospodarczy. W 1772 roku doszło do rozbiorów Polski, tymczasem Dania była politycznie ustabilizowana i przeżywała swój gospodarczy rozkwit.

W XIX w. społeczeństwo duńskie wspierało wyzwoleńcze aspiracje Polaków wyrażane w narodowych powstaniach. Kanclerz Bismarck germanizował Polaków w Poznańskiem i taką samą politykę prowadził wobec ludności duńskiej w Schlesvig i Holstein, w prowincjach które po wojnie z 1864 roku z Danią przyłączone zostały do jednoczących się Niemiec.

W I wojnie światowej Duńczycy militarnie nie uczestniczyli. W następstwie przegranej zaborców – Niemiec, Austrii i Rosji, Polska ogłosiła w 1918 roku niepodległość, którą niebawem uznali Duńczycy. W okresie międzywojennym kontakty polityczne, związki gospodarcze i wymiana kulturalna między Polską i Danią układały się poprawnie.

W II wojnie światowej Dania znalazła się pod okupacją wojsk III Rzeszy, chociaż hitlerowcy nie zgotowali Duńczykom tak okrutnego reżymu okupacyjnego jak narodowi polskiemu. Dodajmy, iż Polacy byli czynni w duńskim ruchu oporu. W 1949 roku Dania stała się członkiem NATO, a w 1972 roku również Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (Common Market). Tymczasem Polska jako kraj i społeczeństwo znalazły się w tzw. obozie radzieckim. W latach 60. i 70. związki polityczne i gospodarcze pomiędzy obydwu krajami były wcale ożywione. Zmiany polityczne w Polsce zachodzące w latach 1989 – 1990 Duńczycy przyjęli z zadowoleniem. Pomiędzy Danią i Polską ożywiły się wzajemne kontakty polityczne, gospodarcze i kulturalne, chociaż daleko było do wszystkich możliwości. Od 1999 roku łączy Polskę i Danię współpraca wojskowa w ramach tego samego bloku wojskowego – NATO. Duńczycy wspierają wysiłki Polski co do szybkiego jej wejścia do Unii Europejskiej.

Bernard Piotrowski