Z BIEGIEM WARTY

Warta - trzecią z polskich rzek

Rzeka Warta jest trzecią rzeką w Polsce, po Wiśle i Odrze, ale jej zlewnia leży w całości na terenie kraju. Rzeka posiada długość 808,2 km i powierzchnię zlewni 54528,7 km. Zaczyna się w rejonie Zawiercia, a kończy swój bieg wpływając do Odry w rejonie Kostrzynia n.O.

Według historycznych przekazów nazwa rzeki pochodzi od żołnierzy stojących na warcie, pilnujących obiektów obronnych nad wodą.

Z wód rzeki Warty korzysta przemysł, gospodarka komunalna, rolnictwo. Dwa miasta, Poznań i Gorzów, czerpią wodę bezpośrednio z rzeki Warty dla potrzeb komunalnych i przemysłowych.

Natomiast ścieki ze wszystkich skanalizowanych miejscowości wpływają do rzeki Warty lub jej dopływów, na skutek czego rzeka od wielu lat prowadzi wody pozaklasowe.

Największym miastem odprowadzającym ścieki bezpośrednio do rzeki jest Poznań, odprowadzający rocznie 62 mln m3. Powyżej m. Poznania najwięcej ścieków odprowadza m. Łódź - w ilości ok. 95 mln m3/rok (zrzut ścieków do rzeki Ner, która wpada do rzeki Warty powyżej Koła), Częstochowa - 24 mln m3/rok, Konin - 8 mln m3/rok, Sieradz - 4 mln m3/rok, Śrem - 3 mln m3/rok oraz miasta zrzucające ścieki do dopływów Warty np. Kalisz – 12 mln m3/rok, Ostrów Wlkp. - 5 mln m3/rok. Poniżej m. Poznania niewątpliwy wpływ na czystość wody mają również miasta Oborniki, Wronki, Międzychód, Skwierzyna, Gorzów i Kostrzyn.

Od 1995 roku nasiliły się starania związane z wybudowaniem oczyszczalni ścieków o pełnym cyklu oczyszczania (mechaniczny, biologiczny, ewentualnie chemiczny, z równoczesnym zagospodarowaniem osadu). Niektóre miasta posiadają oczyszczalnie, w niektórych trwają procesy inwestycyjne (np. Poznań, Łódź, Kalisz). Dla miasta Poznania oddano w roku 2000 część biologiczną Centralnej Oczyszczalni Ścieków (część mechaniczna pracuje od kilku lat). Należy zatem spodziewać się, że z początkiem XXI w. stan czystości wód rzeki Warty będzie się zdecydowanie poprawiał. Należy jednak pamiętać, że do rozwiązania pozostanie problem oczyszczania ścieków w dziesiątkach i setkach małych miast i wsi, a także problem zanieczyszczeń obszarowych pochodzących z rolnictwa.

Rzeka Warta to nie tylko miejsce poboru wody i zrzutu ścieków, ale także szlak komunikacyjny i potencjalne zagrożenie powodziowe.

Podstawową infrastrukturę dorzecza Warty tworzą drogi wodne z portami i stoczniami, kanały, zbiorniki retencyjne, systemy ochrony przeciwpowodziowej, obiekty hydrotechniczne, zabudowa regulacyjna rzek i kanałów, systemy melioracyjne, pozostałe budowle wodne.

Rzeka Warta znajduje się w ciągu trzech dróg wodnych:

• Wisła - Odra o długości 226,1 km (294,3 km z dolną Wartą)
• Warta żeglowna od połączenia z drogą wodną Warta - Kanał Bydgoski do ujścia do rz. Odry o długości 406,6 km
• Warta - Kanał Bydgoski długości 146,6 km

Na tych drogach wodnych można wyróżnić porty rzeczne m.in. w Bydgoszczy, Nakle, Ujściu, Czarnkowie, Krzyżu, Poznaniu i Gorzowie.

Infrastruktura powyższa jest wykorzystywana w małym stopniu głównie z powodu regresu transportu wodnego oraz znacznej dekapitalizacji obiektów i brak głębokości tranzytowych.

Tereny wzdłuż Warty i innych rzek zabezpieczone są przed powodzią systemem obwałowań oraz zbiorników retencyjnych.

Najważniejsze zbiorniki retencyjne o strategicznym znaczeniu to:

• Jeziorsko i Poraj na rz. Warcie
• Pakość na rz. Noteci Zachodniej
• Jezioro Gopło na rz. Noteci Wschodniej.

Pojemność zbiornikowa w dorzeczu jest niewystarczająca z punktu widzenia zabezpieczenia p.powodziowego oraz uzupełniania niedoborów niżówkowych.

Zbiornikiem, który w znacznej mierze poprawi sytuację będzie Wielowieś Klasztorna na rz. Prośnie (powyżej Kalisza), którego realizacja jest planowana od wielu lat.

Urząd Marszałkowski przygotowuje wstępną dokumentację niezbędną do wykonania właściwego projektu i rozpoczęcia robót.

W uchwalonej przez Sejmik Województwa Wielkopolskiego "Strategii rozwoju Wielkopolski" problemy ochrony środowiska i gospodarki wodnej znajdują się wśród najważniejszych do rozwiązania zarówno w okresie krótko, jak i długoterminowym.

Aktualnie Zarząd Województwa opracowuje "Program ochrony środowiska" oraz "Program zrównoważonego rozwoju" województwa wielkopolskiego, które pozwolą na zdynamizowanie realizacji przedsięwzięć dotyczących rz. Warty i jej dopływów.

Arkadiusz Błochowiak
z-ca Dyrektora Departamentu Planowania Przestrzennego i Ekologii
Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego