HISTORIA

Wspaniałość Baroku czyli "Pompa viventium"

Wystawa prezentowana od końca maja do połowy października w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, pod tytułem "Pompa viventium" (wspaniałość żyjących), przenosi nas w świat istniejący około trzystu lat temu. Urządzona przez Muzeum Sztuk Użytkowych - Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu, ukazuje stylowe przedmioty, którymi tak lubił się otaczać człowiek Baroku: gobeliny, meble, wyroby złotnicze, ceramikę i szkło. Charakterystyczna dla tej epoki rozbudowana etyka dworska, teatralizacja życia, zwłaszcza oficjalnego, i wywodząca się z takiej konwencji pełna dumy poza, wymagały stosowanej oprawy i scenografii - nie tylko wnętrza, lecz także i całego świata odpowiednich rekwizytów. Efektowne tapiserie, kosztowne meble, dekoracyjne fajanse i porcelana czy pozłociste i kryształowe naczynia stanowiły tło i ramy dla okazania swego wysokiego stanu, godności i władzy. Konieczność ustawicznego podkreślania swego miejsca w hierarchii społecznej zmuszała do prezentacji swego bogactwa i wymienionej w tytule wystawy "pompy" - wspaniałości. Tę okazałość wspomagano także egzotyką, która wprawdzie nie była dla ówczesnych zbyt zrozumiała lecz zaskakiwała i zaciekawiała oglądających swą tajemniczą odmiennością. Obok europejskiej mody na orient nasz miejscowy barok przebierał się w orientalizm rodzimy, który uwidaczniał i materializował legendę o pochodzeniu szlachty od starożytnego, koczowniczego ludu Sarmatów. Nie ostatnią częścią ówczesnego życia była ostentacyjna pobożność, która wyrażała się nie tylko w otaczaniu się świętymi wizerunkami, lecz także fundowaniem bogatego wyposażenia dla kościołów i klasztorów.

Wystawa jest rzadką okazją konfrontacji naszych wyobrażeń o przeszłości z konkretnymi, używanymi niegdyś przedmiotami, arcydziełami sztuki zdobniczej, ukazanymi w całym swym pięknie i oryginalności.

Zygmunt Dolczewski
historyk sztuki, kustosz, kierownik Muzeum Sztuk Użytkowych,
Oddziału Muzeum Narodowego w Poznaniu,
autor licznych publikacji, wystaw i katalogów.