HISTORIA

VIII Europejskie Dni Dziedzictwa Kulturowego w Wielkopolsce

Wielkopolska romańska i neoromańska

Jak co roku we wrześniu Polska bierze udział w obchodach Europejskich Dni Dziedzictwa Kulturowego, które organizuje Wielkopolski Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego w Poznaniu przy współpracy Centrum Kultury "Zamek" i Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Rada Europy patronująca "Dniom..." uchwaliła, że będą się one odbywać we wszystkich 44 krajach pod hasłem "Europa wspólne dziedzictwo", jednak każdy kraj pokazuje inne elementy wspólnej tradycji i historii europejskiej.

W naszym regionie postanowiliśmy uczcić 1000-lecie zjazdu gnieźnieńskiego, prezentując zabytki romańskie, które tu zachowały się najliczniej. Znane są przepiękne kolumny w Strzelnie z rzeźbionymi przedstawieniami Przywar i Cnót, monumentalne brązowe drzwi gnieźnieńskie z wyobrażeniem legendy św. Wojciecha, romańskie podziemia katedr w Gnieźnie i Poznaniu czy kamienny słup drogowy w Koninie. Wiele mówiło się w zeszłym roku o odkrytych przez archeologów fragmentach romańskiego palatium przy kościele Najświętszej Marii Panny w Poznaniu. Podobne palatia znajdują się w Gieczu i na Ostrowie Lednickim. Mniej znane są arcydzieła sztuki wczesnośredniowiecznej: niewielki agatowy kielich św. Wojciecha, pateny z Trzemeszna i Lądu, czara włocławska o do dziś nie rozszyfrowanych w pełni przedstawieniach, barwnie iluminowane kodeksy i wiele innych dzieł, przechowywanych w zbiorach muzealnych. Niewielu zwraca uwagę na skromne romańskie kościoły w Kotłowie, Krobi, Kościelcu Kaliskim, Kolskim i Kujawskim, surowy krucyfiks z Ołoboku, tajemnicze maski kamienne w Inowrocławiu lub kamienny krzyż - drogowskaz w Licheniu, pamiętające czasy pierwszych Piastów. Listę tę można by mnożyć jeszcze długo. Warto przyjrzeć się tym zabytkom z uwagą, niekoniecznie tylko w trakcie trwania Europejskich Dni Dziedzictwa Kulturowego...

Do tego średniowiecznego stylu i historii nawiązywały także budowle wznoszone w XIX i na początku XX wieku w całej Europie. U nas zachowało się ich wiele. Do najbardziej monumentalnych należy zamek cesarski w Poznaniu - ostatnia monarsza rezydencja wzniesiona w Europie, która do dziś zachowała ślady pierwotnego zamysłu, mimo przebudowy z lat 40. XX wieku. Romańskie formy przybrały np. arsenał i niektóre kamienice w Poznaniu, śliczna synagoga w Buku, rozłożysty kościół w Jutrosinie z zaskakującym wnętrzem, kościół w Nekli czy św. Floriana w Poznaniu, surowe więzienie w Kaliszu, kaplica grobowa z Grzybowa, fantazyjne kształty wież ciśnień w Śremie i Biedrusku, dworzec w Inowrocławiu.

Chcemy w czasie obchodów Dni zwrócić uwagę na to, co nas otacza, co jest świadectwem naszej wspólnej europejskiej tożsamości, tej dawnej i tej niedalekiej. Dlatego w zamku cesarskim odbędą się wykłady na temat sztuki romańskiej i neoromańskiej w Wielkopolsce. Przez dwa dni będzie można zwiedzić zamek z przewodnikiem, obejrzeć autentyczne projekty budowy zamku, zdjęcia jego wnętrz sprzed hitlerowskiej przebudowy, odzyskane częściowo elementy dawnego wyposażenia, m.in. marmurowy tron z sali tronowej i rzeźbione drewniane skrzynie, dar cesarzowej dla męża. Zamek kryje wiele tajemnic i warto go odwiedzić. W sobotę i niedzielę będzie można skonfrontować nabytą w trakcie wykładów wiedzę, oglądając wykopaliska, które odkryli archeolodzy przy kościele NMP w Poznaniu.

Dzięki uprzejmości dyrektorów Muzeów Archidiecezjalnych w Gnieźnie i Poznaniu, księży proboszczów katedr gnieźnieńskiej i poznańskiej, dyrektorów muzeów samorządowych i marszałka województwa wielkopolskiego, wstęp w te dni do podlegających im obiektów będzie bezpłatny (szczegółowy program w załączeniu). Jak co roku odbędzie się wycieczka autokarowa po wybranych zabytkach. Zobaczymy te, do których niezmotoryzowanym trudno dotrzeć w jeden dzień, czyli Inowrocław, Kruszwicę, Strzelno, Mogilno i Giecz.

Ogłaszamy też, zgodnie ze zwyczajem wprowadzonym przez Francję, konkurs dla młodzieży gimnazjalnej na najlepszą, najbardziej interesującą fotografię obiektów romańskim lub neoromańskich w historycznej Wielkopolsce. Prace konkursowe prosimy nadsyłać do dnia 15 października b.r. na adres Wielkopolskiego Ośrodka. Na odwrocie fotografii proszę podać: nazwę obiektu, miejscowość, w której się znajduje, imię, nazwisko, wiek oraz adres autora fotografii. Uroczyste rozstrzygnięcie konkursu nastąpi w dniu 5 grudnia b.r. z okazji rocznicy Sejmu Dzielnicowego z 1918 roku.

Tegoroczne "Dni ..." poświęcamy pamięci Pani prof. dr hab. Alicji Karłowskiej-Kamzowej, znakomitej mediewistce, która wychowała pokolenia studentów historii sztuki i europeistyki, od początku uczestniczyła w obchodach "Dni..." w Wielkopolsce, oprowadzając w sposób niezwykle interesujący po znanych i nieznanych obiektach.

ZAPRASZAMY !

Dorota Matyaszczyk